Mẹo vặt truyền miệng trong nhà: cái nào có lý

Nhà nào cũng có một kho mẹo vặt truyền miệng: mẹo khử mùi, mẹo đuổi kiến, mẹo chống ẩm, mẹo làm sạch. Chúng được truyền từ mẹ sang con, từ hàng xóm sang hàng xóm, và gần đây thì từ mạng xã hội sang mọi người.

Bài này lấy mấy mẹo phổ biến nhất ra xem: cái nào có cơ chế rõ ràng, cái nào chỉ có tác dụng vừa phải, và cái nào thì thật ra không làm gì cả. Đọc cho vui, và biết đâu tiết kiệm được vài lần thử.

Có lý và dùng được

Baking soda hút mùi trong tủ lạnh. Có cơ sở. Baking soda trung hoà được một số hợp chất gây mùi có tính axit. Nó không phải phép màu và không xử lý được mùi từ đồ đã hỏng, nhưng với mùi nền thì có tác dụng. Để hộp mở nắp và thay sau vài tháng.

Giấm lau vết cặn vôi. Rất có lý. Cặn trắng bám ở vòi sen, ấm đun, mặt kính là cặn canxi, và axit trong giấm hoà tan được nó. Ngâm khăn giấm rồi đắp lên chỗ cặn vài chục phút là cách nhiều người dùng và nó hiệu quả thật.

Lưu ý: đừng dùng giấm trên đá tự nhiên như đá cẩm thạch hoặc đá vôi — axit ăn mòn bề mặt và để lại vết mờ không phục hồi được.

Nước nóng và nước rửa chén thông ống thoát mỡ. Có lý với tắc nhẹ do mỡ. Nhưng đừng đổ nước sôi vào ống nhựa PVC — nhiệt cao làm mềm khớp nối.

Túi trà đã dùng hoặc bã cà phê hút mùi trong tủ giày. Có tác dụng ở mức vừa phải, và chỉ trong không gian kín nhỏ. Phải phơi khô hẳn trước khi dùng, vì để ẩm thì chính nó mốc.

Xà phòng bôi lên ray kéo bị sít. Có lý. Một chút xà phòng khô hoặc nến bôi lên rãnh trượt làm ngăn kéo gỗ trơn hẳn. Mẹo thợ mộc, rẻ và hiệu quả.

Có tác dụng, nhưng ít hơn người ta tưởng

Muối hoặc gạo hút ẩm cả phòng. Muối và gạo đúng là hút ẩm, nhưng khả năng của chúng rất hạn chế và bão hoà rất nhanh. Đặt một bát muối trong phòng thì sau một ngày nó ẩm và dừng lại. Với cả một căn phòng thì tác dụng gần như bằng không — cần máy hút ẩm hoặc thông gió.

Trong hộp kín nhỏ như hộp đựng máy ảnh hay tủ tài liệu thì chuyện khác: ở đó gạo rang hoặc gói hút ẩm có tác dụng thật.

Vỏ cam vỏ bưởi khử mùi. Chúng có tinh dầu thơm nên át được mùi, nhưng đó là che chứ không phải khử. Mùi gốc vẫn còn và quay lại khi vỏ khô. Dùng trước khi khách tới thì tốt, coi là giải pháp thì không.

Lá bạc hà, sả, vỏ chanh đuổi muỗi. Một số tinh dầu thực vật có tác dụng xua muỗi đã được ghi nhận, nhưng hiệu lực thường ngắn và phạm vi hẹp — đặt một bó sả ở góc phòng thì muỗi ở góc kia không biết. Cách hiệu quả hơn nhiều vẫn là dẹp chỗ nước đọng, vì đó là nơi muỗi sinh ra.

Than hoạt tính hút mùi. Có cơ sở thật và than hoạt tính được dùng trong lọc khí công nghiệp. Nhưng lượng vài túi nhỏ trong phòng thì quá ít so với thể tích không khí. Trong tủ kín thì có tác dụng rõ hơn.

Nghe quen nhưng không có cơ sở

Đặt cốc nước ở góc phòng để "hút" mùi hoặc hút khí xấu. Nước không hút mùi. Nó chỉ bay hơi và làm phòng ẩm thêm một chút. Còn để lâu không thay thì thành chỗ muỗi đẻ — tức là đổi một vấn đề tưởng tượng lấy một vấn đề có thật.

Để cây xương rồng cạnh máy tính để "hút" bức xạ. Đây là lời đồn lan rất rộng và không có cơ sở. Màn hình máy tính không phát ra loại bức xạ mà một cái cây có thể chặn được, và cây cũng không hấp thụ sóng điện từ. Cứ để xương rồng trên bàn nếu bạn thích nó — chỉ đừng để vì lý do đó.

Cắt hành tây để trong phòng có người ốm để "hút vi khuẩn". Không có cơ sở. Hành cắt để ngoài không khí thì bị oxy hoá và có mùi hăng, vậy thôi.

Xếp gương đối diện nhau để "nhân đôi" tài lộc. Về mặt vật lý thì hai gương đối diện tạo ra dãy phản chiếu vô hạn, và nhiều người thấy chóng mặt khi ở giữa. Đây là lý do thực tế đủ để không làm vậy, không cần tới lý do nào khác.

Đổ muối quanh nhà để ngăn kiến. Muối không ngăn được kiến hiệu quả. Cái có tác dụng hơn là tìm đường kiến đi và lau sạch bằng nước xà phòng — kiến đi theo vệt mùi do con trước để lại, xoá vệt đó là chúng mất đường. Và quan trọng hơn cả là dọn nguồn thức ăn.

Mấy mẹo có thể gây hại

Trộn các chất tẩy rửa với nhau. Đây là chỗ nguy hiểm thật, không phải chuyện đùa. Trộn chất tẩy chứa clo với chất có tính axit — kể cả giấm — có thể sinh khí độc. Trộn chất tẩy clo với chất chứa amoniac cũng vậy. Nguyên tắc an toàn: mỗi lần chỉ dùng một loại, và thông gió khi lau dọn.

Đổ nước sôi vào bồn cầu hoặc ống nhựa để thông tắc. Có thể làm nứt sứ hoặc làm mềm khớp nối nhựa. Nước nóng vừa thì được, nước sôi thì không.

Dùng giấm hoặc chanh làm sạch mặt đá tự nhiên, mặt gỗ dầu, hoặc màn hình. Cả ba đều hỏng bề mặt.

Đốt vỏ cam hoặc xông khói trong phòng kín để khử mùi. Khói trong không gian kín không tốt cho đường thở, nhất là với trẻ nhỏ và người hen suyễn. Muốn xông thì mở cửa cho thoáng sau đó.

Cách tự kiểm một mẹo mới nghe được

Ba câu hỏi nhanh:

Cơ chế là gì? Mẹo có cơ sở thì thường giải thích được bằng một câu đơn giản — giấm là axit nên tan được cặn vôi. Mẹo không có cơ sở thì lời giải thích thường mơ hồ kiểu "nó hút năng lượng xấu".

Thử một chỗ nhỏ trước. Nhất là với mọi thứ liên quan tới lau chùi bề mặt. Một góc khuất hỏng thì không sao, cả mặt bàn hỏng thì tiếc.

Có làm hại gì không nếu nó không tác dụng? Một bát baking soda trong tủ lạnh mà không có tác dụng thì cũng chẳng mất gì. Một cốc nước để quên ba tuần trong góc phòng thì có.

Tóm lại

Giấm với cặn vôi, baking soda với mùi tủ lạnh, xà phòng với ray kéo — mấy mẹo này có cơ chế rõ và dùng tốt. Muối hút ẩm cả phòng, vỏ cam khử mùi, than hoạt tính trong phòng lớn thì tác dụng ít hơn nhiều so với lời đồn. Xương rồng hút bức xạ và hành tây hút vi khuẩn thì không có cơ sở. Và tuyệt đối đừng trộn các chất tẩy rửa với nhau — đó là mẹo duy nhất trong bài này có thể gây hại thật.