Phong thuỷ quanh ta: đọc lại theo lý do

Đi đường nhìn quanh thì thấy phong thuỷ ở khắp nơi — gương treo trước cửa, cây đặt góc sân, bàn thờ ngoài hiên, số nhà, màu sơn. Bài này nhìn vào mấy thứ quen thuộc đó và đọc lại chúng theo lý do.

Gương treo trước cửa nhà

Rất dễ thấy ở phố cổ và các khu nhà liền kề. Gương bát quái, gương tròn, có nơi là gương lồi.

Ý nghĩa theo cách nói truyền thống: đẩy đi những điều không hay từ phía đối diện — một ngã ba đâm vào, một góc nhọn, một công trình chắn trước cửa.

Điều thú vị: phần lớn gương này hướng sang nhà đối diện hoặc sang đường, và người bên kia nhìn thấy nó mỗi ngày. Đây là nguồn mâu thuẫn hàng xóm khá phổ biến, vì nhiều người hiểu nó là một thông điệp nhắm vào mình.

Phần đo được: gương ngoài trời hắt nắng. Gương phẳng hắt tập trung nhất; gương hướng ra đường mà chói vào mắt người lái xe là rủi ro an toàn thật.

Cây đặt ở góc sân, ở cổng

Cau, trúc, sung, lộc vừng — mỗi loại có ý nghĩa gán cho theo cách nói dân gian, thường dựa trên chơi chữ hoặc liên tưởng: cây sung gắn với chữ "sung túc", cây lộc vừng gắn với chữ "lộc".

Đặc điểm của nhóm này: nó chỉ có nghĩa trong tiếng Việt. Cùng loài cây đó ở nước khác không mang ý nghĩa gì tương tự.

Phần thực tế: cây ở cổng và góc sân che nắng, chắn bụi, chắn tầm nhìn từ ngoài vào. Và cây to gần nhà thì rễ và cành là chuyện phải tính — đây là phần đáng quan tâm hơn tên gọi.

Bàn thờ ngoài hiên, ngoài sân

Bàn thông thiên ở Nam Bộ, bàn thờ Thần Tài sát đất gần cửa ở khắp nơi có buôn bán.

Đây là nếp có thật và lâu đời. Phần thực tế cần để ý: phòng cháy, vị trí không vướng lối đi, và ai là người chăm.

Số nhà và biển số

Số bốn bị tránh, số tám và số chín được ưa — đây là hiện tượng thấy rõ ở thị trường bất động sản và thị trường biển số.

Gốc là chơi chữ đồng âm trong tiếng Hán, nên nó không có nghĩa với người nói ngôn ngữ khác. Số mười ba bị tránh ở phương Tây thì người Việt phần lớn không để ý — điều này cho thấy các quy ước về số phản ánh ngôn ngữ và văn hoá, không phản ánh quy luật.

Phần đo được: có một hiện tượng thật là căn hộ tầng bốn hoặc số bốn đôi khi rẻ hơn — không phải vì nó khác gì, mà vì ít người mua hơn. Với người không kiêng thì đây là cơ hội, và đó là một quan sát về thị trường chứ không phải về căn hộ.

Màu sơn nhà

Nhiều nhà chọn màu theo mệnh chủ nhà. Mấy điều đáng biết:

Các bảng màu ngũ hành không thống nhất ở các màu trung gian. Năm màu chính thì các nguồn khá giống nhau, nhưng tím, cam, be, xám thì mỗi bảng xếp một kiểu.

Phần đo được: màu sáng phản xạ nhiệt tốt hơn màu tối — nhà sơn màu sẫm ở mặt tây nóng hơn rõ rệt. Và màu sáng làm phòng trông rộng hơn.

Chuông gió

Treo ở hiên, ở ban công, ở cửa sổ. Ý nghĩa gán cho là về âm thanh và về việc "gọi" điều tốt lành.

Phần thực tế cần nói thẳng: tiếng chuông gió là thứ hàng xóm nghe cùng bạn, và ban đêm thì nó vang. Đây là nguồn phiền có thật, nhất là ở nhà liền kề và chung cư. Nhiều người treo mà không nghĩ tới phía bên kia bức tường.

Đồ treo trong xe

Rất phổ biến, và như đã nói ở nhiều nơi: vật lủng lẳng trước kính tạo một điểm mù mà sau vài ngày não bạn không còn nhận ra, và khi phanh gấp thì nó bay. Đây là phần đo được, và nó thắng mọi phần quy ước.

Mẫu hình chung khi đọc những thứ này

Nhìn qua sáu ví dụ trên thì thấy một mẫu hình lặp lại:

Phần lớn ý nghĩa đến từ ba nguồn: chơi chữ đồng âm (số, tên cây), liên tưởng hình ảnh (gương phản chiếu, chuông kêu), hoặc một lý do thực tế đã bị quên (cây che nắng, bàn thờ ngoài hiên vì nhà lá sợ cháy).

Phần đến từ chơi chữ thì chỉ có nghĩa trong một ngôn ngữ — đây là cách nhận ra dễ nhất.

Gần như mọi thứ đều có một phần đo được đi kèm — nắng chói, rễ cây, tiếng ồn, an toàn giao thông. Và phần đó thường là phần đáng quan tâm hơn.

Và phần đo được hay bị bỏ qua chính vì người ta đang bận nghĩ về phần ý nghĩa.

Cách nhìn cho nhẹ nhàng

Những thứ này là một phần cảnh quan sống của người Việt, và chúng làm phố xá có cá tính. Không cần bác bỏ.

Ba câu hỏi lọc được gần hết:

Nó có làm phiền ai không? Gương chói sang nhà đối diện, chuông gió kêu đêm, cây rễ lấn sang đất người khác.

Nó có rủi ro an toàn không? Vật treo trong xe, gương hắt vào mắt người lái, đồ treo cao có thể rơi.

Nó có tốn kém không? Và người khuyên bạn có bán thứ đó không.

Trả lời "không" cho cả ba thì cứ giữ theo cách mình thích — đó là chuyện riêng của mỗi nhà.

Khi bạn muốn tự quan sát

Đây là việc vui và dễ làm: lần sau đi bộ trong khu mình ở, để ý ba thứ.

Đếm xem bao nhiêu nhà treo gương, và chúng hướng về đâu. Bạn sẽ thấy phần lớn hướng sang một hướng cụ thể — thường là hướng có ngã ba, có cột điện, hoặc có một công trình cao.

Xem nhà nào có bàn thờ ngoài hiên và nhà nào không. Ở Nam Bộ thì tỉ lệ cao hơn hẳn; ở khu chung cư mới thì gần như không có. Sự khác biệt đó nói về kiểu nhà và về thế hệ chứ không về niềm tin.

Để ý số nhà bị bỏ trống. Vài khu phố có nhà đánh số nhảy qua một số nào đó — đây là dấu vết của quy ước, được ghi lại ngay trên đường phố.

Quan sát kiểu này không để phán xét ai. Nó cho thấy một hệ thống văn hoá vận hành thế nào trong đời sống thật — và đó là điều thú vị hơn nhiều so với việc tranh luận đúng sai.

Nói chuyện với người trong nhà về mấy thứ này

Nếu bạn thấy một thứ trong nhà mình thuộc nhóm "vô hại nhưng mình không tin":

Không cần dẹp đi. Nó không hại ai và có ý nghĩa với người khác trong nhà.

Không cần giả vờ tin. Hai điều này không mâu thuẫn.

Chỗ đáng nói là khi nó làm phiền hàng xóm — chuông gió kêu đêm, gương chói sang nhà bên. Lúc đó nói với người nhà theo hướng "hàng xóm có phàn nàn" thì dễ hơn nhiều so với hướng "cái này vô lý".

Tóm lại

Nhìn quanh thì phần lớn ý nghĩa gán cho các vật quen thuộc đến từ ba nguồn: chơi chữ đồng âm, liên tưởng hình ảnh, hoặc một lý do thực tế đã bị quên. Phần đến từ chơi chữ chỉ có nghĩa trong một ngôn ngữ — đó là cách nhận ra dễ nhất. Và gần như mọi thứ đều có một phần đo được đi kèm mà hay bị bỏ qua: gương ngoài trời hắt nắng vào mắt người lái xe, cây to gần nhà thì rễ và cành phải tính, chuông gió là thứ hàng xóm nghe cùng bạn, màu sơn sẫm ở mặt tây làm nhà nóng hơn. Ba câu lọc: có làm phiền ai không, có rủi ro an toàn không, có tốn kém không.